3 MART 1878 AYASTEFANOS ANTLAŞMASI: BULGARLARIN “KURTULUŞ GÜNÜ”, TÜRKLERİN SOYKIRIMI ANMA GÜNÜ

3 MART 1878 AYASTEFANOS ANTLAŞMASI: BULGARLARIN “KURTULUŞ GÜNÜ”, TÜRKLERİN SOYKIRIMI ANMA GÜNÜ
3 MART 1878 AYASTEFANOS ANTLAŞMASI: BULGARLARIN “KURTULUŞ GÜNÜ”, TÜRKLERİN SOYKIRIMI ANMA GÜNÜ

 

 

 

3 MART 1878 AYASTEFANOS ANTLAŞMASI: BULGARLARIN “KURTULUŞ GÜNÜ”, TÜRKLERİN SOYKIRIMI ANMA GÜNÜ

İgnatiev ve Nelidov, tepeden bakan ve emredici bir üslupla Osmanlı dışişleri bakanı Safvet Paşa’ya şöyle diyorlardı:

“- Müslümanların Bulgaristan’da kalması imkânsız hale gelmiştir. Meselenin çözümü radikal olmalıdır.”

Müzakerelerin daha ilk günüydü ve Osmanlı delegesi olarak Safvet Paşa İstanbul’dan trenle Edirne’ye gitmişti. Rus orduları İstanbul önlerine kadar gelmişti ve Edirne Rus işgali altındaydı. Yani müzakereler Rus işgali altındaki Edirne’de başlamıştı.

Daha ilk günden Rus delegeler Ege Denizinden Arnavutluk’a kadar uzanacak Büyük Bulgaristan topraklarında artık Müslümanların yaşamasının imkansız olduğunu söylüyorlardı. Büyük Bulgaristan’ın Müslümanlardan arındırılması demek, Balkan topraklarında Müslüman varlığının neredeyse sona ermesi demekti.

İgnatiev uzun yıllar İstanbul’da Rus elçisi olarak görev yapmıştı ve Osmanlı bürokratlarını tanıyordu. Rus delegelerinin bu talebi yeni ortaya çıkmış bir düşünce değildi. Daha savaştan önce bir Bulgaristan devletinin kuruluşu ve bu devlet sınırları içindeki Müslümanların tehciri kararlaştırılmıştı. Fakat Rus delegeler elbette ki bu politikalarını açıkça ifade etmiyorlardı. Onlara göre Plevne’de Osman Paşa hariç bütün Osmanlı komutanları Müslümanların bölgeden göçünü kışkırtmıştı. Bu yüzden artık Müslümanların kurulacak Bulgaristan’da yaşaması imkansız hale gelmişti.

Safvet Paşa durumu sadrazam AhmedVefik Paşa’ya bildirdi. Çok geçmeden Rusların bu talebinden İngiltere ve Avusturya-Macaristan hükümeti haberdar edildi. Avusturya-Macaristan İmparatorluğu dışişleri bakanı Kont Andrassy “böyle bir teklifin benzerini bulmak için barbarların dönemine geri gitmek gerekir. Avrupa Türkiye’ye tolerans çağrısı yaptığı bir dönemde, böyle bir teklifin öne sürüldüğünü görmek korkunç birşey” diye tepki gösterdi.

Safvet Paşa ertesi gün bir karşı teklifle müzakere masasına oturdu: “Balkan Dağlarının güneyinde kalan Hıristiyanlarla kuzeyinde kalan Müslümanları değiş tokuş edelim. Mallarını da karşılıklı olarak değiş tokuş edelim.” Safvet Paşa, ilginçtir, 20. yüzyılda defalarca uygulanacak bir modeli, nüfus değişimini öneriyordu. Bu öneri bölgedeki Müslümanların topyekün sürgün edilmesini önlemek için ortaya atılmış bir karşı öneriydi. Bu sefer de Rus delegeleri bu teklifi daha önce imzalanan ateşkes antlaşmasına aykırı olduğu gerekçesiyle reddettiler.

Rusya’nın Balkanlardaki Müslümanları topyekün sürgün etme önerisi İngiltere ve Avusturya-Macaristan’ın bu öneriye karşı çıkması nedeniyle uygulanmadı. Hatta Rus basını daha sonra bu yolda çıkan haberleri yalanladı. Fakat Ayastefanos müzakereleri sürecinde Safvet Paşa’nın raporlarını bizzat okuduğumdan, bu önerinin gerçekten yapılmış olduğunu kendim de teyit edebilirim.

Bu müzakerelerin öncesinde planlanmış bir politika olarak ve sistematik bir şekilde Rus ordusu, yardımcı birlikler, Bulgar vs. gönüllüler Rus ordusunun işgal ettiği bölgelerde Müslümanlara karşı katliamlar yaptılar ve özellikle Müslümanların kaçıp topraklarını terketmesi için korku salacak kanlı cinayetler işlediler. 93 Harbinde yüzbinlerce Türk katledilerek Balkan tarihinin en büyük soykırımı ve etnik temizliği gerçekleştirildi.

3 Mart 1878’te Ayastefanos’ta imzalanan anlaşma Rusya tarafından Osmanlı’ya savaşın yeniden başlayacağı tehdidiyle dikte edilmiş ve bu şekilde imzalanmak zorunda kalmıştır. Hatta bu anlaşma İngiltere tarafından kabul edilmeyip, ön anlaşma olarak adlandırılmış, asıl anlaşma büyük güçlerin tamamının temsiliyle Berlin’de müzakere edilmiş ve 13 Temmuz 1878’de Berlin Antlaşması olarak imzalanmıştır.

3 Mart Bulgaristan Prensliğinin kuruluşunun resmen kabul edildiği bir gün olması hasebiyle Bulgaristan tarafından milli bayram olarak kutlanmaktadır. Fakat Türkler için büyük bir soykırımı anma günüdür.

Dostluk ve iyi komşuluk ilişkilerini konuşurken bunu da dikkate almak gerekir.